SPOR MASAJI
 


               


                                   SPOR MASAJI

Klasik masaj dinlendirme, tedavi ve spor masajı olmak üzere üç alt grupta sınıflandırılır.Sporla masajın ilişkisi masajın tarihi kadar eskiye dayanır. Örneğin Hindistan'da güreşçiler "beden sanatçıları" olarak kabul görürler. Masaj, güreşin ayrılmaz bir parçasıdır ve masörler çoğun¬lukla güreşçiler arasında çıkmaktadır.
Spor masajı klasik masajın bilinen beş manipulasyonunun sportif amaçlara dönük planlanmasıyla varolmuştur.Spor masajı performansı desteklemek amacıyla kullanılır. Bununla beraber geçmişte etkileri çok abartılmıştır. Bugün de bu yaklaşımın hakim olduğu söylenebilir. Oysa ısınma ve soğuma egzersizleri, fizyolojik olarak masaja göre daha etkilidir. Ancak sportif motivasyon açısından masajın sporcu üzerindeki etkisi ben¬zersizdir.

 


SPOR MASAJI
Spor masajı bazı yazarlarca daha rafine alt gruplara ayrılarak tanımlanmıştır. Bizim sınıflandırmamız spor masajının üç devresine işaret etmektedir: Hazırlık masajı, ara masajı ve aktivite sonrası masajı.

Hazırlık Masajı
Sportif aktivite öncesi yapılan masajdır. Isınma masajı ola¬rak da isimlendirilebilir. Sporda ısınma devresi, spor sakatlanmala¬rından korunma, performansı artırma ve motivasyon açısından önemlidir.Sportif ısınmanın fizyolojik anlamı vücut iç ısısının 1 "C artırılmasıdır. Bu iki şekilde sağlanabilir.

Aktif ısınma
 Koşular, esnetme-gerdirmeler, sıçramalar gibi genel egzersizler ve branşa dönük özel egzersizlerle yapılır.

Pasif ısınma
Çeşitli ısı kaynaklarıyla (enfraruj, sauna vb.) elde edilir. Masaj da pasif ısınma yöntemlerindendir.
Sporda hazırlık devresi antrenmanlarda ve maçlarda başka¬lık gösterir. Karşılaşmalar öncesinde sporcu motivasyonu perfor¬mansı doğrudan etkileyebilecek kadar önemlidir.Hazırlık devresi sporcunun gücünü ve yeteneklerini belli bir noktaya yoğunlaştırma alıştırmalarını içerir. Fiziksel, ruhsal ve sos¬yal boyutları vardır. Bazen teşvik primleri, bazen taraftar baskıları hatta bazen de metafizik ritüelleri içeren karmaşık bir süreçtir. Spor masajıyla kaslara belirli bir uyarı verildiği doğrudur. Ancak hazırlık masajının sağlayacağı pasif ısınma hiçbir zaman aktif ısınmanın yerini tutmaz.Hazırlık masajıyla bir anlamda sporcunun sırtı sıvazlanarak, sahaya sürülür. Sporcunun daha çok psikolojik hazırlığına katkı sağlar.Özellikle futbolda aktivite öncesi masaj yaptırmak neredeyse gelenekselleşmiştir. Törensel boyutu vardır. Profesyonelleşmenin, daha iyi oyuncu olmanın bir argümanı olarak görülen hazırlık masajı doğal olarak motive edicidir. Bu bağlamda genç sporcular daha sporcu kişilikleri oluşurken masajla ilgili geleneksel beklenti¬lere sahip çıkarlar.
Günümüzde takım oyunlarıyla ilgili birçok eski anlayış de¬ğişmektedir. Son yıllarda "kaleci antrenörü" diye bir mesleğin ortaya çıkışı bu değişimin somut bir göstergesidir. Ortak antrenmanlar dışında sporcuların özelliklerine uygun geliştirilen özel antrenman¬ların gerekliliği ön plana çıkmıştır.
Masaj için de durum böyledir. Tüm sporcuların mutat bir hazırlık masajından geçirilmesinin ne derece yararlı olduğu tartışı¬labilir. Ancak bir kısım sporcu için hazırlık masajı, ruhsal ve fiziksel hazırlığın vazgeçilmez yöntemidir.Hazırlık masajı dinlendirme masajından farklı olarak genellik¬le uyarıcı türde bir masajdır. Sıvazlama ve darbeleme şeklinde manipulasyonlar kullanılır. Yoğurma pek tercih edilmez ya da hafif yapılır. Masajın süresi kısadır.Sıvazlamalar aktivite öncesinde nörotik sporcuları sakinleşti¬rir. Yoğurma ve darbelemeler ise şahin yapılı sporcuları kamçılar,uyarır. Sporcunun ihtiyacı göz önünde tutularak hedef kaslar belir¬lenir. Örneğin aşırı heyecanlı bir sporcuya kısa bir sırt masajının yararı olabilir.Hazırlık masajında ara madde olarak ısıtıcı pomatların sık kullanıldığı bilinmektedir. Ancak hiperemiye neden olan ısıtıcı mad¬delerle yapılan hazırlık masajı bazı yazarlarca (V.Krejci-P.Koch) uygun bulunmamaktadır: "Masajın etkisinin kaslar üzerinde ola¬cağı düşünülmesine rağmen, derinin daha fazla etkilendiği açıktır. Derinin kan dolaşımının artması masaj sonrasında kızarıklıklar şeklinde gözlenir. Fizyolojik olarak derinin kan dolaşımının artması kaslardaki kan dolaşımının aleyhindedir. Hazırlık masajında üstelik ısıtıcı pomatlarla yapılan manipulasyonlar; kasların daha çok ihtiya¬cı olduğu halde kanın deri dolaşımına katılması gibi olumsuz so¬nuçlara neden olur. Bu nedenle hazırlık masajı abartılmadan, motivasyona olan katkısı ön planda tutularak, gerekli ise yapılmalı¬dır.Hazırlık masajı hiçbir zaman tam vücut masajı şeklinde yapılmaz. Aktiviteden 20-30 dakika önce uygulanır ve ardından aktif ısınmaya geçilir. Kayak gibi bazı branşlarda soğuğa karşı ba¬cak kaslarının bütün olarak rolling hareketleriyle uyarılması ve ısı¬tılması yararlıdır.Masaj hiçbir koşulda aktif ısınmanın yerine geçemez.

AraMasajı

Masaj; spor karşılaşmaları ve antrenmanlar sırasında gerekli hallerde uygulanabilir. Masajın buradaki kullanım amacı ısınma yada yorgunluğu gidermeden çok, tedaviye yöneliktir. Süreğen sa¬katlıkları olan sporculara yapılabilir. Kramp veya kas gerginliklerini gidermek için yada psikolojik regülasyon için kullanılabilir.Devre arası masajları hazırlık masajında olduğu gibi kısa süreli olmalıdır.Kas spazmlarının giderilmesinde vibrasyon ve shaking hare¬ketleri etkilidir. Kassal uyarı için yüzeysel sıvazlamalar ve darbelemeler yapılabilir.
Sporcu açısından devre arasında yapılacak en iyi şey es-netme-gerdirme egzersizleriyle (stretching) bir sonraki devre için kasların hazır durumunu sürdürmektir.Sporda aktif hazırlığın yerini masaj dahil hiçbir şey tutmaz.

Aktivite Sonrası Masajı

Antrenman ve Yarışma Sonrası Toparlanma
Performans sporcuları yoğun sportif yüklenmeler nedeniyle çeşitli sağlık sorunları yaşarlar. Spor sakatlıkları riskinin artması, sürantrenman gibi bir dizi sorundan korunmanın yolu iyi bir topar¬lanma ve dinlenmeden geçer.
Sporcu ancak enerji depolarını yenileyebildiğinde sonraki yüklenmelere uyum sağlayabilir. Sakatlıklardan korunabilir ve yük¬sek performans gösterebilir.
Toparlanma bir takım etkenlere bağlıdır: Genç sporcular erken toparlanırlar. Sporsal form düzeyi ve deneyimi yüksek spor¬cular ile erkek sporcuların toparlanma yetenekleri daha iyidir.Toparlanma durumunu saptamada nabız kontrolü iyi bir göstergedir: Sporcunun dinlenmedeki kalp atım hızı ile ayaktaki nabzı karşılaştırılır. Eğer her iki nabız arasında 8-16 atıştan daha çok fark varsa "düşük toparlanma hızına" işaret eder. Dragan 'a (1978) göre bu durumda antrenman programı değiştirilmelidir.

Toparlanma Yöntemleri

Beslenme
Aktiviteden hemen sonra karbonhidrat ağırlıklı beslenmek enerji depolarını hızla yenileyebilir.

Aktif dinlenme
Hafif egzersizler ve esnetme-germelerle yapılan aktivitelerin sırtüstü yatıp dinlenmeye göre daha yararlı olduğu kabul edilmektedir. Bu yöntem Setchenov (1903) ve Weber (1914) tarafından öngörülmüştür. Yorgun bir kasın, düşük yoğun¬lukta çalıştırılması ile daha hızlı toparlandığı bildirilmiştir.

Pasif dinlenme
Bir sporcunun %80-90'ı gece olmak üzere günde 9-10 saat uykuya gereksinimi vardır. Dinlendirici bir uyku için sessiz sakin iyi havalandırılmış bir oda gerekir. Gevşeme teknikleri ve masaj yardımcı yöntemlerdir.
Çeşitli şekillerde masaj uygulanabilir. Elle ya da elektrikli masaj aletleriyle yapılabilir. Zalesky (1977) su altı masajının vü¬cuda daha büyük kazanç sağladığını belirtmektedir.Masaj dokulardaki toksik maddelerin atılmasını sağlar. Kas gerilimini azaltır. Fonksiyonel etkinliği artırır.
Sporcunun aktivite sonrası toparlanmasının hızlandırılması amacıyla; sauna, oksijen soluma (oksijenoterapi), refleksoterapi masajı, kemoterapi (ilaç alımı) ve psikolojik toparlanma, otojen antrenman ve meditasyon gibi yöntemler kullanılmıştır.

Aktivite sonrası masajı
antrenman ve maç sonrasında yapılan dinlendirme masajıdır. Duştan sonra, 8-10 dakikalık bir masaj; sıcak bir banyodan sonra ise 20-30 dakika süreyle masaj yapılması önerilir.Amaç; aktiviteyle hızlanmış metabolizmanın atık ürünü olan metabolitlerin biran önce vücuttan atılmasıdır. Derinlemesine bir dinlendirme masajında sıvazlama, yoğurma ve vibrasyonlar kullanı¬larak dokulara taze kanın ulaşması hedeflenir. Böylece sonraki sportif yüklenmeler için yeterli enerji depolanmış olur.

SPOR MASÖRÜ
Spor alanında çalışan masörlerin ilgili spor branşının özellik¬lerini iyi bilmesi gerekir. Hatta geçmişte aktif sporcu olmaları avantajlıdır. Sporcu masör iletişiminin nitelikli olması özellikle ısınma masajının psikosomatik etkisini artırır. Masör sporcunun bir karşı¬laşma öncesinde neler hissettiğini anlayabilmen ve masajın olumlu etkisini ön plana çıkarabilmelidir.
Takım masörlüğünde, masörün kişilik özelliklerinin mes¬leki özelliklerinden daha ön planda olduğu bir gerçektir. Ülke¬mizde kulüplerin kurumlaşma yetersizlikleri ve ekonomik nedenler masörleri kendi meslekleri dışındaki işleri yapmaya yöneltmektedir. Masörler, sağlık elemanı olarak, sosyal hizmet uzmanı ya da malzemeci olarak hizmet vermeyle yüz yüzedir. Hekim, fizyoterapist, eczacı, diyetisyen, psikolog ve hemşire olması beklenen ma¬sörün işi zordur.
Bazı tıp kökenli yazarlar bile "spor masajının ve spor masö¬rünün tanımlanması, bugünkü koşullar içinde görev sınırlarının çizilmesi zordur" gibi talihsiz değerlendirmeler yapabilmektedir.Spor masajıyla ilgili bir kitabın arka kapağındaki sunum yazı¬sı ise akıllara durgunluk verecek niteliktedir:"... bundan başka ma¬saj trafik ve spor kazalarında sakatlanmalarda felç durumun¬daki kişileri ayağa kaldırıp yeniden hayata ve spor yaşamına kazandırmakta elzemdir" denmektedir.
Bir güreş yöneticisi olan ve gazetecilik de yapan Ali Gümüş ise masaj ve masör hakkında şu fikirleri öne sürmektedir: "...Spor masajı kısa, hasta masajı uzun süreli ve birbirine tamamen terstir. Biri yukardan aşağı, diğeri ise aşağıdan yukarı yapılır. Hasta masajı 45 dakikadan az, sporcu masajı ise 15 dakikadan az olmaz... Spor¬cuların mayolarına koydukları mendillere masörler sahip çık¬malıdır. Bu görev masöre aittir..."Bütün bunlar, masaj ve masörlükle ilgili olarak bir dezanformasyonun olduğunu göstermektedir. Ülkemizde masör kimliğinin açıkça tanımlanmasına ihtiyaç vardır.Gençlik ve Spor Genel Müdürlüğü tarafından hazırlanan Spor masörlüğü  eğitim  yönetmeliği  26 Temmuz  1996 tarih 23767 sayılı Resmi Gazetede yayınlanmıştır: (Madde 4) Spor ma¬sörü; spor masajı konusunda tıbbi ve genel bilgilere sahip olan, spor masajını belirli esaslara göre bir doktor veya fizyoterapistin denetimi altında uygulayan kişidir. Spor masörünün görev alanlarını düzenleyen 15. maddeye göre masör: spor masajı dışında fizik tedavi ajanlarını kullanamaz, tedavi edici egzersiz programları belirleyemez ve uygulayamaz, manipulasyon yöntemlerini kulla¬namaz, reçete yazamaz, enjeksiyon yapamaz, sütür ve agraf koya¬maz.
Bu yönetmeliğinde belirlediği gibi masör, masaj yapan kişidir ve bu kimliğine sahip çıkmalıdır.Sporcu sağlığı bir ekip işidir. Hekim, fizyoterapist, psiko¬log, diyetisyen vb. sağlık personeli bu ekibin doğal üyeleridir. Masö¬rü bu ekibe benzetmeye çalışarak bir "karikatür" oluşturmak yanlış¬tır. Her meslek gibi masörlükte kendi alanındaki saygınlığını koru¬ma hakkına sahiptir. Bunu kendi alanında ustalaşarak sağlayabilir. Masörü lisanslı olmadığı sağlık alanında çalışmaya zorlamak insaf¬la bağdaşmaz. Masör, sporcuların ısınma ve dinlendirme masajla¬rını uygulamakla görevlidir. Sağlık sorunlarıyla uğraşmak ise sağlık elemanlarının işidir.UEFA kriterleri olarak bilinen ve futbol kulüplerinin yapılarını standardize eden zorunluluklar içinde sağlık ekiplerinin oluşturul¬ması da yer almaktadır. Buna göre "kulüplerin bünyesinde en az bir hekim, bir
fizyoterapist ve bir masör bulundurması zorun¬ludur".

SPOR MASAJINIM ENDİKASYONLARI
• Sporcuya pasif ısınma sağlamak,
• Sporcunun ruhsal gerginliklerini gidermek,
• Kasları uyararak sportif aktivite için hazırlamak,
• Sportif motivasyona katkı yapmak,
• Geçirilmiş sakatlıklar sonucu sporcuda gelişen fiziksel gü¬vensizliği gidermek,
• Aktivite sırasında oluşabilecek kas gerginliği ve krampları gidermek,
• Aktivite sonrasında sporcunun iyi dinlenmesini sağlayarak bir sonraki çalışmanın verimini artırmak,
• Hareket sisteminin çeşitli sakatlıklarında endikasyon konmuşsa, fizyoterapi programları içinde tedavi amacıyla ma¬saj uygulanabilir.

SPOR MASAJININ KONTRA ENDİKASYONLARI
•  Akut spor sakatlıklarında masaj yapılmaz. Masaj bu du¬rumda kanamayı artırır. Kas liflerindeki yaralanmayı artırır. Kunt travmalar ve düşmelerle oluşan yaralanmalarda gereğinden önce masaj ve sıcaklık kullanılması risklidir. Erken masaj yapılması özel¬likle uyluğun ön ve arka grup kaslarında myositis ossifikans oluş¬masına sebep olabilir. Kaslar içinde büyük ağrılı nedbe dokuları ortaya çıkar.Ancak şişlik, kızarıklık hassasiyet yoksa 48-72 saat sonra masaj yapılabilir. En doğrusu aktif ve pasif hareketlerin ağrısız ol¬duğu dönemde masaj yapılmasıdır (Witt; Mittelmeir).
•  Isınma devresinde genel vücut masajı yapılmaz,
• Abseler, kıl kökü iltihapları ve diğer deri hastalıklarında masaj uygulanmaz,
•  Çeşitli damar hastalıkları, enfeksiyonlar gibi daha önce de belirtilen; klasik masajın yapılamayacağı durumlar için sayı¬lan hastalık hallerinde sporcuya masaj yapılmaz.